In het Vondelpark kun je wandelen, fietsen of even pauzeren vlak bij het Museumplein. Bewoners en bezoekers gebruiken de grasvelden, vijvers en slingerende paden. Lees over het ontwerp, de monumenten en voorzieningen voordat je je bezoek plant.
In deze gids
De geschiedenis van het Nieuwe Park
De geschiedenis van het Vondelpark begint in 1864, toen een groep particulieren de “Vereeniging tot aanleg van een rij- en wandelpark” oprichtte. Onder leiding van Christiaan Pieter van Eeghen kocht de vereniging enkele hectares moerassige grond aan de rand van de stad. Het doel was een groene ruimte te maken als tegenwicht voor de dichtbebouwde, industrialiserende binnenstad. Het park heette eerst het Nieuwe Park en was aanvankelijk toegankelijk voor verenigingsleden en betalende bezoekers.
In 1867 werd het standbeeld van Joost van den Vondel onthuld. Het werd zo bekend dat mensen het gebied Vondelpark gingen noemen; in 1880 nam de vereniging die naam officieel over. Naarmate de stad groeide, werd ook het park uitgebreid. In 1877 bereikte het zijn huidige omvang van ongeveer 47 hectare. Het onderhoud van zo’n groot park op veengrond bleek voor een particuliere vereniging financieel lastig en leidde uiteindelijk tot overdracht aan de gemeente.
In 1953 ging het park over naar de gemeente. De vereniging kon de kosten van de drainage en het herstel tegen verzakking niet meer dragen. De gemeente Amsterdam begon grote renovaties om de infrastructuur te behouden en het park vrij toegankelijk te houden. Daarmee werd het nadrukkelijk een openbare ontmoetingsplek, een rol die tijdens de culturele veranderingen van de jaren zestig en zeventig verder groeide.
Tip: op 12 januari 1953 werd het Vondelpark officieel overgedragen aan de gemeente Amsterdam.
Landschapsarchitectuur: de Engelse landschapsstijl
Het Vondelpark is een bekend voorbeeld van de Engelse landschapsstijl, ontworpen door vader en zoon Jan David Zocher en Louis Paul Zocher. Die stijl presenteert een geïdealiseerd natuurlijk landschap met een asymmetrische inrichting, slingerende paden en waterpartijen die op meren en beken lijken. Anders dan de strakke, geometrische Franse tuinen wilden de Zochers het gevoel oproepen van een wandeling door een natuurlijk bos.
De zachte veengrond van Amsterdam was een technische uitdaging. Om overstroming van het park te voorkomen en hoogteverschillen te creëren, gebruikten de ontwerpers drainage en maakten ze heuveltjes met de grond die bij het graven van vijvers vrijkwam. De grote vijver in het Willemspark-gedeelte weerspiegelt de bomen en geeft een gevoel van ruimte in de smalle strook tussen de stadswijken.
Ook de beplanting was zorgvuldig gekozen. De Zochers combineerden inheemse en exotische soorten, met bomen die door de seizoenen heen verschillende kleuren en structuren bieden. De huidige treurwilgen en platanen sluiten aan bij de negentiende-eeuwse beplanting. De status van rijksmonument beschermt het ontwerp: veranderingen aan paden en waterpartijen moeten rekening houden met de historische uitgangspunten van de Zochers.
Tip: het Vondelpark is ongeveer 47 hectare groot, oftewel 470.000 vierkante meter.
Vondelpark: paden, vijvers en groen
Rijksmonumenten en beelden in het park
Naast groen heeft het Vondelpark belangrijke gebouwen en kunstwerken. Het Vondelparkpaviljoen werd in 1881 voltooid in neorenaissancestijl. Architect W. Hamer ontwierp het als ontmoetingsplek en restaurant. Van 1972 tot 2012 was hier het Nederlands Filmmuseum gevestigd, het huidige Eye Filmmuseum. Tegenwoordig wordt het gebouw gebruikt voor media en evenementen. Het is een rijksmonument met sierlijke gevels en een historisch interieur.
Het park is ook een openluchtgalerie voor beeldhouwkunst. Het standbeeld van Joost van den Vondel is gemaakt door Louis Royer, met een sokkel van Pierre Cuypers, de architect van het Rijksmuseum. Een ander bekend werk is “Figure découpée l’Oiseau” van Pablo Picasso, dat in 1965 aan het park werd geschonken ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan. Het betonnen beeld is een van de buitenwerken van Picasso die vrij toegankelijk zijn buiten een museum.
Aan de kant van de Amstelveenseweg ligt het Rosarium. Deze rozentuin werd in 1936 aangelegd en bevat meer dan zeventig rozensoorten. Ook de toegangshekken, vooral aan de Stadhouderskade, behoren tot het beschermde erfgoed. De gietijzeren hekken met het stadswapen markeren de overgang van de drukke straat naar het park.
Tip: Picasso’s beeld “Figure découpée l’Oiseau” in het Vondelpark is ongeveer vijf meter hoog.
Felgroene parkieten zijn een opvallende verschijning in het Vondelpark. Vaak vliegen groepen tussen de hoge bomen. Deze halsbandparkieten stammen af van ontsnapte of vrijgelaten huisdieren en hebben zich aangepast aan de stadsparken en het milde klimaat.
Ecologisch beheer en biodiversiteit
Het beheer van het Vondelpark vraagt om een evenwicht tussen intensief gebruik en natuurbescherming. Ondanks de centrale ligging leeft er veel verschillend wild, waaronder reigers, bosuilen en parkieten. Die laatste soort is niet inheems, maar is sinds de jaren zeventig een vaste bewoner van het park.
De gemeente gebruikt speciale beheermethoden om de bodem en oude bomen te beschermen. Omdat het park op een dikke veenlaag ligt, moet het grondwaterpeil voortdurend worden gevolgd. Bij een te laag peil kunnen houten funderingspalen van omliggende gebouwen gaan rotten. Een te hoog peil kan juist zuurstofgebrek bij de boomwortels veroorzaken.
Op sommige plekken maait de gemeente minder intensief, zodat wilde bloemen groeien en bijen en vlinders meer voedsel vinden. In afgeschermde delen blijft dood hout liggen als voedingsbron voor schimmels en insecten. Zo blijft het Vondelpark in Amsterdam een leefgebied voor stadsnatuur, terwijl miljoenen mensen het voor ontspanning gebruiken.
Culturele voorzieningen en het Openluchttheater
In de zomer is het Vondelpark Openluchttheater een belangrijke trekpleister. Midden in het park vinden muziek-, dans- en theatervoorstellingen plaats. Het seizoen loopt doorgaans van juni tot augustus, met bekende artiesten en nieuw talent. Veel optredens zijn gratis en passen bij het park als toegankelijke culturele ontmoetingsplek.
Bijzondere ervaringen in Amsterdam voor een ander stadsbezoek. Voor gezinnen zijn er verschillende voorzieningen. Het Groot Melkhuis is een historische horecaplek uit de late negentiende eeuw met daarnaast een grote speeltuin. In de zomer is er bij geschikt weer ook een kinderbadje in gebruik. De voorzieningen zijn ingepast in het historische parkontwerp.
Sport speelt een grote rol in het dagelijks gebruik. Een rondje over de buitenste paden is ongeveer 3,3 kilometer en wordt veel gebruikt door hardlopers en skaters. In het park vinden ook georganiseerde sportactiviteiten plaats, waarvoor regels gelden om grasvelden en paden te beschermen. De combinatie van vrij recreëren en culturele evenementen zorgt dat de sfeer door de dag heen verandert.
Vondelpark Amsterdam: wandelen, cafés en parkgeschiedenis
In het Vondelpark kun je wandelen, fietsen of even pauzeren vlak bij het Museumplein. Bewoners en bezoekers gebruiken de grasvelden, vijvers en slingerende paden. Lees over het ontwerp, de monumenten en voorzieningen voordat je je bezoek plant.
Toegang en gebruiksregels
Het Vondelpark is openbaar, maar er gelden gemeentelijke gebruiksregels uit de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Het park is het hele jaar dag en nacht gratis toegankelijk. Sommige activiteiten zijn beperkt om het schoon en veilig te houden. Zo is barbecueën in het park verboden om schade aan de bodem en zwerfafval tegen te gaan.
Je mag op de geasfalteerde hoofdpaden fietsen, maar houd in drukke delen rekening met voetgangers en pas je snelheid aan. Gemotoriseerde voertuigen, waaronder scooters en bromfietsen met een verbrandingsmotor, zijn in het park doorgaans niet toegestaan. Gemeentelijke handhavers controleren regelmatig op de naleving.
Het park is makkelijk bereikbaar vanaf het Museumkwartier en het Leidseplein. Verschillende tramlijnen stoppen op loopafstand van de ingangen. Veel mensen picknicken in het park; gebruik de afvalbakken en laat de plek schoon achter. Zo help je het Vondelpark te behouden bij intensief gebruik door bewoners en bezoekers.
Maak een virtuele rondleiding met Google Street View!
Veelgestelde vragen (FAQ)
Is het Vondelpark gratis toegankelijk?
Ja, het Vondelpark is een openbaar gemeentelijk park en het hele jaar gratis toegankelijk.
Naar wie is het Vondelpark genoemd?
Het park is genoemd naar Joost van den Vondel (1587–1679), een van de bekendste Nederlandse dichters en toneelschrijvers uit de zeventiende eeuw.
Mag ik door het Vondelpark fietsen?
Je mag fietsen op de daarvoor bestemde geasfalteerde hoofdpaden. Ook forenzen gebruiken deze route, dus let als voetganger goed op bij het oversteken.
Is het Vondelpark Openluchttheater in de winter open?
Nee, het Openluchttheater heeft een zomerprogramma, doorgaans van juni tot en met augustus.
Zijn er openbare toiletten in het Vondelpark?
Ja, er zijn op verschillende plekken toiletten, onder meer bij het Groot Melkhuis en het Vondelparkpaviljoen. De toegang hangt af van de openingstijden van de voorzieningen.
Bronnen
- Gemeente Amsterdam. (z.d.). Vondelpark: Monument en natuur.
- Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. (z.d.). Monumentnummer: 522098 – Vondelpark.
- Stadsarchief Amsterdam. (z.d.). De geschiedenis van het Vondelpark.
- Vondelpark Openluchttheater. (z.d.). Programma en Historie.
- Eye Filmmuseum. (z.d.). De geschiedenis van het Vondelparkpaviljoen.
Geef een reactie