Het Begijnhof Amsterdam is een historische binnenplaats waar ooit een gemeenschap van religieuze vrouwen, begijnen, woonde. De huizen en kerken vertellen over de sociale en religieuze geschiedenis van de stad. Lees vóór je bezoek meer over het hof en zijn functie als woonplek.
In deze gids
De oorsprong en sociale organisatie van de begijnen
De geschiedenis van het Begijnhof begint in de veertiende eeuw, al blijft de precieze stichtingsdatum onderwerp van historisch debat. Documenten uit 1346 noemen een “Beghynhuys”, wat erop wijst dat er halverwege die eeuw al een gemeenschap was. Anders dan nonnen legden de vrouwen geen eeuwige geloften af. Deze religieuze leken beloofden gehoorzaamheid aan de leiding van het hof en bleven ongehuwd zolang ze er woonden. Ze mochten wel privébezit hebben en konden de gemeenschap verlaten om te trouwen. Dankzij deze flexibele organisatie kon het Begijnhof eeuwenlang als zelfstandige gemeenschap bestaan.
De begijnen richtten zich op gebed en liefdadigheid. Ze verzorgden vaak zieken of gaven onderwijs aan armen in Amsterdam. Het hof was oorspronkelijk omringd door water en had één ingang, als scheiding van de wereld erbuiten. Die afzondering hielp de gemeenschap haar regels en religieuze focus te behouden. Grootjuffrouwen bestuurden het Begijnhof en bewaakten de naleving van de statuten. Kerkelijke autoriteiten erkenden die regels. Dat gaf de vrouwen bescherming en een erkende positie, iets wat in de middeleeuwen ongebruikelijk was voor zelfstandige vrouwenorganisaties.
Tip: de laatste begijn in het hof was zuster Antonia, geboren als Cornelia Frietman. Zij overleed op 23 mei 1971, op 84-jarige leeftijd.
Architectuur: het Houten Huys en andere gebouwen
De gebouwen rond het Begijnhof weerspiegelen eeuwen Nederlandse bouwstijlen, van late gotiek tot de achttiende eeuw. Veel oorspronkelijke houten gebouwen gingen verloren bij de grote branden van 1421 en 1452, waarna houten gevels in de stad werden verboden. Een bijzondere uitzondering is het Houten Huys aan Begijnhof 34. Het werd rond 1475 gebouwd en geldt als een van de twee oudste houten huizen die in Nederland over zijn. Je herkent het aan de zwarte houten gevel en het gotische houten skelet, dat zorgvuldig bewaard is.
Rond het centrale grasveld staan vooral hoge, smalle bakstenen huizen. Veel hebben gevelstenen die als adres dienden voordat huisnummers werden ingevoerd. Ze tonen vaak religieuze scènes of symbolen die verband houden met vroegere begijnen. De gelijkmatige hoogte en stijl van de huizen zorgen voor de besloten sfeer van het Begijnhof. De interieurs zijn aangepast aan moderne wooneisen, maar de gevels zijn streng beschermd onder de Nederlandse erfgoedwetgeving. Zo blijft het uiterlijk van het middeleeuwse hof behouden voor toekomstige generaties.
Tip: tussen 1957 en 1958 werd Begijnhof 34 gerestaureerd. Het oorspronkelijke vijftiende-eeuwse houtskelet werd versterkt en de middeleeuwse houten bekleding bleef behouden.
Het Begijnhof in Amsterdam
De religieuze verandering van het hof
Het Begijnhof veranderde ingrijpend tijdens de Alteratie van 1578, toen Amsterdam van katholiek naar protestants bestuur overging. Openbare katholieke erediensten werden verboden, maar de begijnen mochten blijven wonen omdat hun huizen privébezit waren. Hun hoofdkerk, een gotisch gebouw uit de vijftiende eeuw, werd wel door de stad ingenomen. In 1607 kreeg de Engelstalige gemeenschap van Amsterdam deze kerk. Ze werd de Engelse Hervormde Kerk en is nog steeds een gebedshuis van de Church of Scotland.
Zonder eigen officiële kerk moesten de begijnen andere manieren vinden om hun geloof te beoefenen. Uiteindelijk veranderden zij twee huizen tegenover de ingenomen kerk in een schuilkerk. Van buiten leken Begijnhof 29 en 30 gewone woningen. Binnen lag echter een volledige katholieke kapel, gewijd aan Johannes de Doper en Sint-Ursula. Dit laat de religieuze veerkracht van de gemeenschap zien en is een voorbeeld van de verborgen kerken die in de zeventiende en achttiende eeuw in de Republiek gebruikelijk waren.
Verborgen achter een historische poort in het hart van Amsterdam ligt het Begijnhof, een rustige binnenplaats uit de veertiende eeuw. Anders dan op de meeste plekken in de stad mogen hier alleen vrouwen wonen, voortbouwend op een eeuwenoude traditie.
De Begijnhofkapel en het Mirakel van Amsterdam
De Begijnhofkapel is historisch en religieus belangrijk. Het barokke interieur met marmeren zuilen en schilderijen contrasteert sterk met de sobere protestantse kerk aan de overkant van het gazon. De kapel is een centrale plek voor de herinnering aan het Mirakel van Amsterdam, dat volgens overlevering in 1345 plaatsvond. Een stervende man zou een gewijde hostie hebben uitgebraakt. Die werd in het vuur gegooid, maar bleef ongeschonden. Amsterdam werd daardoor een belangrijke bedevaartplaats, en de begijnen groeiden uit tot informele bewaarders van deze eucharistische traditie.
In de kunstwerken en glas-in-loodramen van de kapel zie je nog voorstellingen van het Mirakel. Er zijn ook relieken en gedenktekens van begijnen die in tijden van vervolging het hof hielpen onderhouden. Ondanks de verborgen status was de kapel bekend bij bewoners en bestuur. Die lieten de activiteiten vaak oogluikend toe zolang ze discreet bleven. Tegenwoordig is de kapel nog een actief katholiek gebedshuis met regelmatige diensten en een band met de middeleeuwse religieuze wortels van de stad.
Tip: de Begijnhofkapel is dagelijks voor bezoekers geopend van 09.00 tot 17.00 uur. Tijdens diensten moet je stil zijn en niet fotograferen.
Huidige regels en de woonfunctie
Het Begijnhof heeft geen begijnen meer, maar blijft een wooncomplex voor vrouwen. De Stichting Begijnhof beheert het terrein en kiest nieuwe bewoners volgens specifieke voorwaarden. Het hof is privébezit, al is het centrale gedeelte overdag toegankelijk voor publiek. Omdat er mensen wonen, gelden strenge gedragsregels. Grote groepen worden doorgaans ontmoedigd. Stilte is verplicht om de privacy van de bewoonsters te respecteren.
Het beheer van het Begijnhof vraagt een balans tussen het behoud van een rijksmonument en een bruikbare woonomgeving. Strikte onderhoudsschema’s beschermen het oude metselwerk en hout tegen verval. Anders dan veel historische locaties in Amsterdam vraagt het Begijnhof geen entree. Het is wel afhankelijk van donaties en de medewerking van bezoekers om de rust te behouden. Het kennen van de regels is belangrijk vóór je bezoek: beveiligers zien erop toe dat iedereen zich eraan houdt.
Begijnhof Amsterdam: geschiedenis van het hof en bezoekinformatie
Het Begijnhof Amsterdam is een historische binnenplaats waar ooit een gemeenschap van religieuze vrouwen, begijnen, woonde. De huizen en kerken vertellen over de sociale en religieuze geschiedenis van de stad. Lees vóór je bezoek meer over het hof en zijn functie als woonplek.
Bijzondere bewoners en historische begrafenisgebruiken
Het Begijnhof is de laatste rustplaats van veel begijnen. Een bijzonder verhaal betreft Cornelia Arens, die in 1754 overleed. Deze vrome begijn wilde niet in de kerk, maar in de goot van de binnenplaats worden begraven. Zij vond zich niet waardig om in de gewijde kerkgrond te liggen nadat de kerk protestants was geworden. Volgens de legende werd haar lichaam twee keer tegen haar wens in de kerk geplaatst, maar stond haar kist de volgende ochtend weer in de goot. Uiteindelijk werd haar verzoek gevolgd.
In het plaveisel van het Begijnhof ligt een gedenksteen voor Cornelia Arens op haar uiteindelijke rustplek. De steen herinnert aan de sterke geloofsovertuiging en de conflicten waarmee de begijnen na de Reformatie te maken kregen. Het hof heeft ook andere belangrijke figuren uit de Nederlandse religieuze geschiedenis gehuisvest, onder wie invloedrijke klopjes die het netwerk van verborgen katholieke kerken in Amsterdam ondersteunden. Het stadsarchief bewaart gegevens van deze bewoners, die een gedetailleerd beeld geven van zes eeuwen vrouwenlevens op deze plek.
Maak een virtuele rondleiding met Google Street View!
Veelgestelde vragen (FAQ)
Is het Begijnhof een openbaar park?
Nee, het Begijnhof is privébezit van een stichting. De centrale binnenplaats is op aangegeven tijden toegankelijk voor publiek, maar het is een woongebied. Bezoekers moeten de gedragsregels volgen, waaronder stilte bewaren.
Mogen mannen in het Begijnhof wonen?
Het Begijnhof is zowel historisch als tegenwoordig een woongemeenschap voor vrouwen. Die traditie bestaat sinds de stichting in de veertiende eeuw. Mannen mogen wel de openbare delen en kerken bezoeken.
Wanneer is het Houten Huys gebouwd?
Het Houten Huys aan Begijnhof 34 werd rond 1475 gebouwd. Door historische brandveiligheidsverboden op houten gebouwen is het een van de laatste huizen met een houten gevel in Nederland.
Moet je entree betalen voor het Begijnhof?
Nee, de binnenplaats en kerken van het Begijnhof zijn gratis toegankelijk. Een particuliere stichting beheert de locatie. Donaties voor het onderhoud van de historische gebouwen en kapel zijn welkom.
Bronnen
- Stadsarchief Amsterdam. (n.d.). Archief van de Kapel van het Begijnhof.
- Kerkeraad van de Engelse Hervormde Kerk. (2024). Geschiedenis van de Engelse Hervormde Kerk in Amsterdam.
- Monumenten.nl. (2024). Begijnhof 34, Amsterdam. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
- Stichting Begijnhof Amsterdam. (2024). Geschiedenis en bewoners van het Begijnhof.
- UNESCO World Heritage Centre. (2024). Vlaamse begijnhoven (achtergrondinformatie).
Geef een reactie